الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

328

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

1011 درگذشت و داراى آثارى است از جمله ، منتقى الجمان فى الاحاديث الصحاح و الحسان . پس از بيان تفرشى اضافه كرده ، صاحب معالم هرچند خود نويسنده‌اى توانا بود در عين حال تأليفات زياد ، خوش‌آيندش نبود و او و سيد محمّد ابن على بن ابو الحسن عاملى صاحب مدارك چون دو اسب مسابقه هر دو تن در مدرس قدس و تقواى مرحوم ملا احمد مقدس اردبيلى و ملا عبد اللّه يزدى و سيد على بن ابى الحسن و ديگران شريك درس بودند « 1 » .

--> ( 1 ) - در روضات مترجم از حدائق المقربين نقل شده ، هنگامى كه صاحب معالم و صاحب مدارك وارد عراق شدند و به حضور مقدس اردبيلى رسيدند از وى درخواست كردند تا مراتبى كه دخالت در اجتهاد دارد به آنان بياموزد مقدس پذيرفت نخست پاره‌اى از فن منطق و پس از آن اصول فقه را به آنان آموخت و توصيه كرد تا پاره‌اى از مطالب شرح عميدى را كه مربوط به استنباط است فرا بگيرند . گويند ، در آن هنگام كه صاحب معالم و صاحب مدارك به حضور مقدس رسيدند وى به شرح ارشاد علامه اشتغال داشت اجزاى آن‌ها را در اختيار اين دو شاگرد معظم گذارد و درخواست كرد تا عبارات آن را مطابق با سليقهء خود كه مردمى عربند تصحيح كنند و اضافه كرد من خود مىدانم برخى از عبارات فصيح نيست ، پس از اينكه شيخ حسن مراتب علمى را از جناب مقدس فراگرفت و خواست به وطن خود بازگردد از مقدس تقاضا كرد تا مطالبى محض تذكر و پند براى او مرقوم بدارد و مقدس هم احاديث چندى در ورقه‌اى گرد آورد و در پايان آن نوشت اين احاديث را احمد ، طبق درخواست دوست ارجمندش گرد آورد تا فرمان او را امتثال كرده ، و مراتب خشنودى او را به دست آورده باشد و ما در پاورقى نوشته‌ايم سال 983 هجرى كه شيخ بهايى به كرك نوح مسافرت كرده بود همان ورقه را به مطالعه خويش رسانيده و به درخواست صاحب معالم مطالبى را بدان افزوده و امضا كرده است . روضات از امل الآمل نقل كرده ملا عبد اللّه يزدى علاوه بر آنكه مطالب منطقى و رياضى را به صاحب معالم و مدارك فرا مىداده ، خود هم مراتب فقهى را از ايشان مىآموخته است . در فوائد الرضويه مىنويسد : خط شريف صاحب معالم مانند اسمش حسن بوده و حديث را نيكو ضبط مىفرمود حافظ رجال و اخبار و اشعار بود و عادتش بر آن بود كه مواضع مشتبه احاديث را اعراب مىگذارد بلكه ، همگى احاديث را اعراب‌گذارى مىكرد و از اين راه به حديث حضرت صادق عليه السّلام عمل مىكرد كه فرموده ، اعربوا احاديثنا فانا قوم فصحا ازآنجاكه ما مردم فصيحى هستيم احاديث ما را اعراب‌گذارى كنيد و حروف و حركات و سكنات آن‌ها را اظهار كنيد تا ازهرجهت رفع اشتباه بشود - م .